Üç Guna ve Üç Doşa

Yoga felsefesinde, evrendeki tüm maddeler Prakriti adı verilen temel kaynaktan oluşmaktadır. Bu eterik Prakriti’den üç temel nitelik, doğanın, enerjinin, maddenin ve bilinçliliğin temel yönlerini yaratarak ortaya çıkar.
Bu üç nitelik;
1. tamasik (karanlık),
2. rajasik (aktivite)
3. satvik’dır (varoluş)
Her üç nitelik daima çevremizdeki her varlıkta ve cisimlerde bulunurlar ancak miktarları farklılıklar gösterebilir. Biz İnsanlar, bedenlerimizde ve zihinlerimizde bu nitelik seviyelerini bilinçli olarak değiştirmek için benzersiz bir yeteneğe sahibiz. Bu nitelikler kendiliğinden ayrılıp atılmaz, ancak arttırmayı veya azaltmayı teşvik etmek için bilinçli olarak davranılabilir. Bir guna, dış nesnelerin, yaşam tarzı uygulamalarının ve düşüncelerinin etkileşimi ve etkisiyle arttırılabilir veya azaltılabilir.
Tamasik; karanlık, atalet, hareketsizlik ve metaryalistik halindedir. Tamas bilgisizlikte kendini gösterir ve tüm varlıkları manevî hakikatlerinden vurarak aldatı. Tamasları azaltmak, tamasik gıdalardan, uykudan, yeme, hareketsizlik, pasiflik ve korku durumlarından kaçınmak gerekir. Tamasik gıdalar arasında ağır etler ve hazır gıdalar, kimyasal olarak muamele görmüş, işlenmiş veya rafine edilmiş yiyecekler bulunur.
Rajasik; enerji, hareket, değişim ve hareket halidir. Rajasik niteliğin doğası cazibe, özlem ve bağlılıktır ve bizi çalışmalarımızın meyvelerine kuvvetle bağlar. Bu niteliği azaltmak için rajasik gıdalardan, aşırı egzersizden, aşırı işitme, yüksek sesle müzik, aşırı düşünme ve aşırı maddi eşyalar tüketmekten kaçının. Rajasik gıdalar kızarmış gıdalar, baharatlı gıdalar ve uyarıcıları içerir.
Satvik; Sattva bir uyum, denge, sevinç ve zeka halidir. Satvik nitelik, rajasik ve tamasik nitelikleri düşürdüğü ve kurtuluşu mümkün kıldığı için, yogini ve yoginin ulaşmayı hedeflediği yerdir. Sattvayı artırmak hem rajaları hem de tamas’ları azaltmak için doyurucu yiyecekler yiyin ve sevinç ve olumlu düşünceler üreten faaliyetlerin ve ortamların tadını çıkarın. Şarap gıdaları, tahıl ve baklagiller ile yerin üstünde yetişen taze meyve ve sebzeleri tercih edin. Tüm yoga uygulamaları zihin ve beden içinde sattvik nitelik yaratmak için geliştirildi. yoga yapmak ve yogik yaşam tarzına öncülük etmek, satvik niteliği güçlü bir şekilde geliştirir.
Zihnin psikolojik nitelikleri son derece kararsızdır ve farklı gunalar arasında hızlı bir şekilde akıp değişebilir. Zihin baskın gunası algılarımızı ve çevremizdeki dünya perspektifini etkileyen bir objektif olarak işlev görür. Böylece akıl rajasik ise, dünya olaylarını kaotik, kafa karıştırıcı ve talepkar gibi yaşayacak ve bu olaylara rajasik bir şekilde tepki verecektir.
Bütün gunalar ortaklık kurarlar ve böylece benliğine egona bağlanırlar. «Bu üç gunanın üzerine yükseldiğinde; doğum, yaşlılık, hastalık ve ölümden kurtulmuş olur; Ve aydınlanmaya erişirsin «(Bhagavad Gita, 14.20). Yogi/ ni’in hedefi sattva’yı ise, nihai hedefi ise benliğin yanlış tanımlanmasını aşmaktır ve tüm yaşamın olumlu ve olumsuz niteliklerine hem iyiye hem de kötüye bağlanmamaktır.
Çoğumuz İnsanlardaki farklılıkların gerçekte neden olduğunu merak etmişizdir Bazıları hiperaktif ve hızlı hareket ederken neden diğerleri harekette zerafeti ve sükuneti sunuyor ? Bazıları neden beş öğün yemek yerken, bazıları neredeyse bir salatayı zor bitiriyor? Neden bazıları doğal olarak neşeli, diğerleri ise dünyanın ağırlığını omuzlarında taşıyorlar sanki? Modern genetik, bazı fikirler sunabilir, ancak her insanı benzersiz kılan karakteristik özellikler ve öznellikler nelerdir? Ayurveda bu soruların tümünü Üç Dosha ile yanıtlıyor:

Vata, Pitta ve Kapha.

Doshalar, insan vücudu ve zihni boyunca bulunan biyolojik enerjilerdir. Bütün fiziksel ve zihinsel süreçleri idare ederler ve kişinin sağlıklı olması ve tümlüğe ermesi için kişiye uygun bireysel bir plan hazırlamaya yardımcı olurlar.

Hepimizin doğuştan sahip olduğu bir mizaç vardır. Bunu belirtmek için ‘fıtrat’ kelimesini de kullanabiliriz. Ayurveda’da bu kelimelerin karşılığı olarak ‘Dosha’ kelimesi yer almaktadır. Dosha kısaca fiziksel ve zihinsel bedenlerimizin birleşmesi neticesinde oluşan Bünye Tipi’mizdir. Vedik bilgilere göre yaratılış beş ana elementten oluşmaktadır; Ether, hava, ateş, su ve toprak. İnsanoğlu da dünyaananın ve doğanın bir parçası olduğu üzere, bu beş ana elementten oluşmaktadır. Hepimizin bünye tiplerinde bu beş element farklı oranlarda dağılmıştır; işte ana mizacımızı yani Bünye Tipimizi (baskın dosha’mızı) belirleyen de bu beş elementin fiziksel ve zihinsel bedenlerimizdeki dağılım oranlarıdır.
Bu beş element olan ether, hava, ateş, su ve toprak iç ve dış çevremizi yöneten üç temel enerjiyi betimlemektedir; Hareket, Dönüşüm ve Yapı. İşte Ayurveda’daki üç ana Dosha tipi bu üç temel kuvveti temsil eder; bunlara Vata, Pitta ve Kapha denmektedir.
Vata dosha, ether ve hava element bileşimlerinden oluşup, başlıca Hareket ilkesini temsil eder.
Pitta dosha, ateş ve su element bileşimlerinden oluşup, başlıca Dönüşüm ilkesini temsil eder.
Kapha dosha ise, toprak ve su element bileşimlerinden oluşup, başlıca Yapı ilkesini temsil eder.
Herbirimiz Bünye Tip’imizi, yani temel doğamızı biçimlendiren ve dosha olarak adlandırılan bu üç kuvvete farklı oranlarda sahibizdir. Bu temel kuvvetler zihinsel ve fiziksel bedenlerimizin birleşmesi neticesinde oluşan ana karakter özelliklerimizi belirlemektedir. Eğer bünyemizde hareket ilkesini temsil eden Vata baskınsa fizik beden olarak ince ve hafif, coşkulu, enerjik, düşünce ve hareketlerimizde değişken ve hızlı olma eğilimindeyizdir. Değişiklik, bu kişilerin hayatının değişmez bir parçasıdır.
Vata dengede olduğu takdirde hayat dolu, daha yaratıcı, coşkulu ve yaşam dolu oluruz. Fakat Vata dengeyi şaşırıp, ölçüsüz bir duruma geldiğinde kişi kaygılı, endişeli ve tedirgin olur, sindirim sistemi düzensizlikleri ve kabızlık belirir, uykusuzluk ve konsantrasyon bozukluğu çeker ve cildi kurur. Eğer bünyemizde dönüşüm ilkesini temsil eden Pitta egemense kas yapılarımız belirgin, zeki, konuşkan, hedef odaklı, kararlı ve lider bir yapıdayızdır.
Pitta dengede olduğunda sıcakkanlı, zeki ve hitab ve yönetim yetenekleri gibi iyi liderlik özellikleri ortaya çıkar. Fakat Pitta dengesi bozulduğu andan itibaren bizi zorlayıcı, aşırı rekabetçi, asabi, şüpheci, yargılama eğilimli, sinirli ve saldırgan bir ruh haline sokabilir ve fizyolojide iltihaplanmalar yaşanabilir. Eğer doğamızda belirgin olarak yapı ilkesini temsil eden Kapha baskınsa , nispeten daha geniş bir bedene sahip olma, düşünce ve hareketlerimizde ağırkanlı, sakin, anaç, uysal, tutumlu, sadık, korumacı ve istikrarlı kişiler olma eğilimindeyizdir.
Kapha dengede olduğunda soğukkanlı, yumuşak başlı, destekleyici, istikrarlı, vefalı ve sadık nitelikler ön plana çıkar. Fakat eğer denge bozulur ise, Kapha çok kolay kilo almaya, uyuşuk ve cansız hissetmeye, başlıca sinüsler olmak üzere bünyede muhtelif birikimlere ve tıkanıklıklara sebebiyet vererek, sağlıklı bir dönüşüme karşı direnç göstermeye neden olabilir.
Vata, Pitta ve Kaphaya 3 dayanak denir. Bu üçlü grup kutsal üç katlı mantra OM olarak bilindiğinde, bilge olan özgürleşir. Brihat Yogi Yajnavalkya Smritti


Etkinlikler